مسابقات مهارت بزرگ‌ترین رویداد مهارت دنیاست که هر دو سال یکبار به اسپانسری غول‌های تکنولوژی صنعت مانند سامسونگ، زیمنس و ... برگزار می‌شود که بیش از ۸۰ کشور در آن شرکت می‌کنند.
معرفی رشته
رشته‌ی مدیریت سیستم‌های تحت شبکه یکی از رشته‌های مسابقات مهارت است که در آن، شرکت‌کننده نقش مسئول شبکه‌ی یک سازمان را بر عهده می‌گیرد. در این رشته یاد می‌گیرید شبکه‌های کامپیوتری، سرورها و سرویس‌های موردنیاز سازمان را راه‌اندازی و مدیریت کنید؛ ارتباط میان دستگاه‌ها را برقرار کنید، کاربران و دسترسی‌های آن‌ها را مشخص کنید و سرویس‌هایی مانند وب، ایمیل و اشتراک فایل را در اختیارشان قرار دهید. همچنین با روش‌های ایمن‌سازی این سرویس‌ها و شناسایی و رفع مشکلات آن‌ها آشنا می‌شوید.
در مسابقه، این مهارت‌ها را در قالب یک پروژه‌ی عملی به کار می‌گیرید. سناریوی پروژه، نیازهای یک سازمان را مشخص می‌کند و شما باید شبکه و سرویس‌های آن را مطابق همین نیازها راه‌اندازی کنید. برای مثال، ممکن است لازم باشد ارتباط دفتر مرکزی و یک شعبه را برقرار کنید، برای کارکنان حساب کاربری بسازید و دسترسی هر گروه به فایل‌ها و سرویس‌ها را تنظیم کنید.
برای اجرای این پروژه‌ها با لینوکس، ویندوز سرور و تجهیزات شبکه‌ی Cisco کار می‌کنید. اسکریپت‌نویسی و خودکارسازی نیز بخشی از مهارت‌های این رشته هستند و به شما کمک می‌کنند کارهای تکراری را سریع‌تر و دقیق‌تر انجام دهید. در طول مسابقه باید کارها را اولویت‌بندی کنید، زمان خود را مدیریت کنید و نتیجه‌ی هر بخش را بررسی کنید تا مطمئن شوید خواسته‌های پروژه اجرا شده‌اند.
این تمرین‌ها به وظایف مسئول شبکه در محیط کار نزدیک‌اند. مسئول شبکه علاوه بر نصب و تنظیم سیستم‌ها، نیازهای کاربران را بررسی می‌کند، سرویس‌های جدید راه‌اندازی می‌کند و برای جلوگیری از اختلال یا رفع آن‌ها اقدام می‌کند. او می‌تواند در بخش فناوری اطلاعات یک سازمان، شرکت ارائه‌دهنده‌ی خدمات اینترنت، مرکز داده یا مرکز عملیات شبکه فعالیت کند. بسته به محل کار، وظایفش می‌تواند شامل پشتیبانی کاربران، مدیریت سرورها، نگهداری تجهیزات شبکه و عیب‌یابی باشد.
برای موفقیت در این رشته، باید بتوانید سناریوی پروژه را به‌درستی تحلیل کنید و دانش خود را در زمان محدود به کار بگیرید. تمرین با نمونه‌پروژه‌ها زمانی به آمادگی شما کمک می‌کند که دلیل تنظیمات و ارتباط میان بخش‌های مختلف را بفهمید و بتوانید آموخته‌هایتان را در یک سناریوی جدید هم به کار ببرید.
مسابقه‌ی این رشته تک‌نفره است و طبق شرح فنی جهانی این رشته، شرکت‌کننده در سال برگزاری مسابقه نباید بیش از ۲۲ سال داشته باشد.
این رشته برای چه افرادی مناسب است؟
اگر به شبکه و سیستم‌عامل‌ها و مراکز داده علاقه دارید، از کار عملی با کامپیوتر لذت می‌برید و دوست دارید علت مشکلات فنی را پیدا کنید، این رشته می‌تواند برای شما مناسب باشد. هنگام تمرین، گاهی یک سرویس با همان تنظیمات اولیه درست کار می‌کند و گاهی باید چند بخش را بررسی کنید تا متوجه شوید مشکل از کجاست. کنجکاوی، حوصله و پشتکار به شما کمک می‌کنند علت را پیدا کنید و راه‌حل‌های مختلف را آزمایش کنید.
برای آمادگی در مسابقه، موضوعات مختلفی را یاد می‌گیرید؛ از مدیریت لینوکس (Linux) و ویندوز (Windows) تا پیکربندی روترها و سوییچ‌های سیسکو (Cisco). لازم نیست از ابتدا بر همه‌ی این مباحث مسلط باشید، اما باید برای یادگیری و تمرین منظم وقت بگذارید. دقت در انجام تنظیمات و توانایی خواندن مستندات فنی نیز کمک می‌کنند کارتان را بهتر پیش ببرید.
تمرین‌های این رشته متنوع‌اند. ممکن است در یک پروژه، سرویس‌های شبکه را راه‌اندازی کنید و در پروژه‌ای دیگر، کاربران و دسترسی‌های یک محیط لینوکسی یا ویندوزی را تنظیم کنید. گاهی هم باید بررسی کنید چرا ارتباط دو بخش شبکه قطع شده یا کاربران به یک سرویس دسترسی ندارند. با انجام این تمرین‌ها، به‌تدریج می‌فهمید بخش‌های مختلف شبکه چگونه به یکدیگر وابسته‌اند و تغییر در هر بخش چه اثری بر بقیه دارد.
اگر دوست دارید این مهارت‌ها را در شرایط مسابقه به کار بگیرید، باید اجرای پروژه با زمان مشخص را هم تمرین کنید. در مسابقه لازم است نیازهای سناریو را بفهمید، ترتیب انجام کارها را مشخص کنید و پس از راه‌اندازی هر بخش، عملکرد آن را بررسی کنید. این رشته برای کسانی مناسب است که به یادگیری چند حوزه‌ی مرتبط علاقه دارند و می‌خواهند توانایی خود را در راه‌اندازی، مدیریت و عیب‌یابی شبکه در یک رقابت عملی محک بزنند.
مباحث مربوط به رشته
در این رشته واقعاً چه کارهایی انجام می‌شود؟
در رشته‌ی مدیریت سیستم‌های تحت شبکه، شرکت‌کننده باید در زمان مشخص، یک پروژه‌ی عملی را بر اساس نیازهای یک سازمان اجرا کند. این پروژه شامل راه‌اندازی و پیکربندی سیستم‌های لینوکسی و ویندوزی، تنظیم تجهیزات شبکه‌ی سیسکو (Cisco) و برقراری ارتباط میان آن‌هاست. ایمن‌سازی سرویس‌ها، خودکارسازی کارها و بررسی مشکلات نیز بخشی از وظایف شرکت‌کننده هستند.
برای اجرای این پروژه‌ها، در سه زمینه‌ی اصلی مهارت کسب می‌کنید: مدیریت سیستم‌عامل و سرویس‌های تحت لینوکس، مدیریت سیستم‌عامل و سرویس‌های تحت ویندوز و پیکربندی تجهیزات شبکه سیسکو . در کنار یادگیری هر بخش، باید بتوانید ارتباط آن را با بخش‌های دیگر بشناسید و عملکرد مجموعه را بررسی کنید. برای مثال، راه‌اندازی یک سرویس زمانی کامل است که کاربران موردنظر بتوانند به آن دسترسی داشته باشند و محدودیت‌های امنیتی خواسته‌شده در پروژه نیز اجرا شده باشند.
استاندارد شغلی جهانی این رشته، مهارت‌های موردنیاز را در شش حوزه تعریف می‌کند: سازمان‌دهی و مدیریت کار، ارتباط و همکاری، شبکه‌های انتقال داده، عملیات شبکه و سیستم، خودکارسازی زیرساخت و عیب‌یابی. برای هر حوزه سهم مشخصی از امتیاز در نظر گرفته شده است که مبنای طراحی ارزیابی مسابقه قرار می‌گیرد. بنابراین، علاوه بر توانایی فنی، برنامه‌ریزی، دقت در اجرای کار و توضیح روشن نتیجه‌ی بررسی‌ها نیز اهمیت دارند.
مدیریت سیستم‌ها و سرویس‌های لینوکس
در این بخش، مدیریت کاربران، دسترسی‌ها، فضای ذخیره‌سازی و سرویس‌های لینوکس را یاد می‌گیرید. راه‌اندازی DNS، وب، ایمیل، اشتراک فایل و احراز هویت مرکزی را تمرین می‌کنید و با ابزارهای پایش سرورها و جمع‌آوری گزارش‌های سیستم آشنا می‌شوید.
مدیریت ویندوز و سرویس‌های سازمانی
راه‌اندازی Active Directory، مدیریت کاربران و اعمال تنظیمات با Group Policy از مباحث اصلی این بخش هستند. سرویس‌های DNS، DHCP، وب و اشتراک فایل را پیکربندی می‌کنید و روش‌های مدیریت گواهی دیجیتال، فضای ذخیره‌سازی و ادامه‌ی کار سرویس هنگام قطع یک سرور را یاد می‌گیرید.
شبکه و تجهیزات سیسکو
آدرس‌دهی IPv4 و IPv6، تقسیم‌بندی شبکه با VLAN و پیکربندی روترها و سوییچ‌های Cisco از مباحث این بخش هستند. مسیریابی با پروتکل‌هایی مانند OSPF و BGP، اتصال امن شعب و ایجاد مسیرهای جایگزین را یاد می‌گیرید تا ارتباط بخش‌های مختلف شبکه برقرار بماند.
امنیت شبکه و سرویس‌ها
در این بخش، تنظیم فایروال، کنترل دسترسی کاربران و برقراری ارتباط امن با VPN را تمرین می‌کنید. همچنین یاد می‌گیرید با گواهی‌های دیجیتال و پروتکل‌های رمزگذاری‌شده از ارتباطات محافظت کنید و مطمئن شوید هر کاربر فقط به منابع مجاز دسترسی دارد.
اسکریپت‌نویسی و خودکارسازی
با Bash و PowerShell، کارهایی مانند ساخت کاربران، تغییر تنظیمات و بررسی سرویس‌ها را خودکار می‌کنید. استفاده از Ansible برای پیکربندی چند سیستم یا تجهیز شبکه و کار با Git برای نگهداری تاریخچه‌ی تغییرات فایل‌ها و اسکریپت‌ها نیز در این بخش قرار می‌گیرند.
عیب‌یابی و مستندسازی
با بررسی تنظیمات، گزارش‌های سیستم و ترافیک شبکه، علت اختلال‌ها را پیدا می‌کنید و راهکار مناسب ارائه می‌دهید. در این بخش یاد می‌گیرید مشکل را مرحله‌به‌مرحله بررسی کنید و علت، نتیجه‌ی آزمایش‌ها و راهکار پیشنهادی خود را روشن و دقیق بنویسید.
این مهارت‌ها در پروژه‌های مسابقه به یکدیگر وابسته‌اند. برای مثال، اگر قرار باشد کارکنان یک شعبه به سایت داخلی سازمان دسترسی داشته باشند، باید ارتباط شبکه برقرار باشد، نام سایت از طریق DNS درست شناسایی شود، سرویس وب کار کند و کاربران هم مجوز دسترسی داشته باشند. اختلال در هرکدام از این بخش‌ها می‌تواند دسترسی به سایت را قطع کند؛ بنابراین باید بتوانید مسیر ارتباط را بررسی کنید و تشخیص دهید مشکل از کجاست.
به همین دلیل، بهتر است پس از یادگیری هر مبحث، آن را در کنار مباحث قبلی تمرین کنید. وقتی یک سرویس را راه‌اندازی می‌کنید، از سمت کاربر هم عملکردش را بررسی کنید: آیا دسترسی برقرار است؟ آیا کاربران غیرمجاز محدود شده‌اند؟ آیا تنظیمات پس از راه‌اندازی دوباره‌ی سیستم همچنان درست کار می‌کنند؟ این بررسی‌ها کمک می‌کنند ارتباط میان بخش‌های پروژه را بهتر بفهمید و ایرادهای کار را پیدا کنید.
در کنار مهارت‌های فنی، خواندن دقیق صورت پروژه، اولویت‌بندی کارها و ثبت تنظیمات و نتیجه‌ی بررسی‌ها هم اهمیت دارند. با تمرین این موارد، به‌تدریج آماده می‌شوید پروژه‌های کامل‌تری را در زمان مشخص اجرا کنید و برای هر تغییری که می‌دهید، دلیل روشنی داشته باشید.
ساختار آزمونی رشته
مسیر مسابقات
ورود به صحنه جهانی از یک آزمون جداگانه شروع نمی‌شود. مسیر رسمی در ایران از ثبت‌نام می‌گذرد، بعد مرحله مقدماتی، سپس مرحله کشوری، بعد اردوهای انتخابی تیم ملی، و در پایان نماینده ایران در مسابقات جهانی مهارت حاضر می‌شود.
- ۱ ثبت‌نام سامانه رسمی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای
- ۲ مرحلهٔ مقدماتی شهرستانی و استانی
- ۳ مرحلهٔ کشوری المپیاد ملی مهارت
- ۴ اردوهای انتخابی آمادگی تیم ملی
- ۵ مسابقات جهانی WorldSkills
ساختار آزمون و ماژول‌ها
در مسابقات جهانی، این رشته در قالب چهار ماژول مستقل برگزار می‌شود. هر ماژول یک پروژه عملی کامل است و به عملکرد شرکت‌کننده در ماژول‌های دیگر وابسته نیست. منابع و ابزارهای موردنیاز هر پروژه نیز از قبل مشخص می‌شوند و ارزیابی بر اساس عملکرد عملی شرکت‌کننده در اجرای پروژه انجام می‌شود؛ بنابراین آزمون جداگانه‌ای برای سنجش دانش نظری وجود ندارد.
ساختار و نحوه برگزاری آزمون ممکن است در دوره‌ها یا رشته‌های دیگر متفاوت باشد.
| ماژول | عنوان | کار اصلی |
|---|---|---|
| ماژول A | محیط‌های لینوکسی | راه‌اندازی و پیکربندی سیستم‌ها و سرویس‌های لینوکس و خودکارسازی تنظیمات |
| ماژول B | محیط‌های مایکروسافتی | راه‌اندازی ویندوز کلاینت و سرور، مدیریت کاربران و پیکربندی و خودکارسازی سرویس‌های سازمانی |
| ماژول C | شبکه‌های انتقال داده | پیکربندی تجهیزات شبکه، مسیریابی، ارتباط امن شعب و خودکارسازی تنظیمات |
| ماژول D | عیب‌یابی | بررسی اختلال‌ها، تشخیص علت مشکل و ارائه‌ی راهکار مطابق دستورالعمل پروژه |
در ماژول‌های بالا، صورت پروژه مشخص می‌کند چه کارهایی باید انجام دهید و نتیجه‌ی موردانتظار چیست. برای مثال، در بخش لینوکس یا ویندوز ممکن است لازم باشد چند سرویس را راه‌اندازی کنید و دسترسی کاربران به آن‌ها را تنظیم کنید. در بخش شبکه نیز ممکن است ارتباط دفتر مرکزی و شعب را برقرار کنید و برای قطع شدن یکی از مسیرها، مسیر جایگزین در نظر بگیرید.
در ماژول عیب‌یابی، شیوه‌ی پاسخ‌گویی را باید از دستورالعمل همان پروژه بخوانید. در پروژه‌ی جهانی، مشکلات در قالب تیکت ارائه شده‌اند و شرکت‌کننده باید علت هر مشکل و راهکار پیشنهادی را ثبت کند.
برای آمادگی، نمونه‌پروژه‌های هر ماژول را بررسی کنید و ابتدا بخش‌های کوچک‌تر آن‌ها را انجام دهید. پس از تسلط بیشتر، اجرای یک ماژول کامل را با زمان مشخص تمرین کنید و در صورت دسترسی به طرح نمره‌دهی، نتیجه‌ی کارتان را با آن بسنجید. توضیحات بیشتر و تمرین‌های مرتبط را می‌توانید در بخش ماژول‌های باشگاه دنبال کنید.
مسیر یادگیری
برای آمادگی در رشته‌ی مدیریت سیستم‌های تحت شبکه، از مبانی شبکه شروع کنید و به‌تدریج کار با لینوکس، ویندوز سرور و تجهیزات سیسکو را یاد بگیرید. پس از آن، مهارت‌های خود را با راه‌اندازی سرویس‌ها، ایمن‌سازی، خودکارسازی و حل پروژه‌های مسابقه کامل کنید.
مسیر زیر یک ترتیب پیشنهادی برای یادگیری است. اگر در بعضی موضوعات تجربه دارید، تمرین همان مرحله را انجام دهید و پس از اطمینان از تسلط خود، به مرحله‌ی بعد بروید. لازم نیست یادگیری تمام مباحث یک حوزه را تمام کنید و بعد سراغ حوزه‌ی دیگر بروید؛ پس از یادگیری پایه‌ها، می‌توانید تمرین‌های شبکه، لینوکس و ویندوز را در کنار هم ادامه دهید.
۱ آشنایی با مبانی کامپیوتر و سیستم‌عامل
اگر تازه شروع کرده‌اید، ابتدا با اجزای کامپیوتر، نصب سیستم‌عامل و مفاهیم پایه‌ی مدیریت آن آشنا شوید. شناخت پردازنده، حافظه، دیسک و کارت شبکه به شما کمک می‌کند محیط تمرین خود را بسازید و مشکلات اولیه را بهتر بررسی کنید.
نصب سیستم‌عامل، پارتیشن‌بندی، مدیریت فایل‌ها، نصب نرم‌افزار، ساخت حساب کاربری و کار با ابزارهای مدیریت سیستم را تمرین کنید. در کنار محیط گرافیکی، استفاده از خط فرمان را هم شروع کنید.
۲ یادگیری مبانی شبکه و TCP/IP
در این مرحله یاد می‌گیرید ارتباط میان دستگاه‌ها چگونه برقرار می‌شود. از نقش سوییچ و روتر، مدل‌های OSI و TCP/IP و مفاهیم Ethernet، MAC و IP شروع کنید. سپس آدرس‌دهی IPv4، محاسبه‌ی Subnet، درگاه پیش‌فرض و مبانی IPv6 را بخوانید.
در ادامه با TCP و UDP، شماره‌ی پورت‌ها و نقش سرویس‌هایی مانند DNS و DHCP آشنا شوید. ابزارهایی مانند ping، traceroute، ipconfig و ip را به کار بگیرید و با Wireshark، ترافیک یک ارتباط ساده را مشاهده کنید.
برای شروع می‌توانید از آموزش‌های مقدماتی شبکه در Cisco Networking Academy استفاده کنید.
۳ ساخت محیط آزمایشگاهی
برای تمرین به محیطی نیاز دارید که بتوانید در آن چند سرور، کلاینت و شبکه داشته باشید. کار با یک ابزار مجازی‌سازی را یاد بگیرید و با ساخت ماشین مجازی، تخصیص منابع، اتصال دیسک و تنظیم شبکه‌های مجازی آشنا شوید.
تفاوت حالت‌های NAT، Bridged و شبکه‌ی داخلی را بفهمید. از Clone برای ساخت نسخه‌ی تمرینی و از Snapshot برای بازگشت به وضعیت قبلی استفاده کنید. Snapshot را جایگزین نسخه‌ی پشتیبان در نظر نگیرید.
۴ مدیریت سیستم‌عامل لینوکس
کار با لینوکس را از خط فرمان، ساختار پوشه‌ها و مدیریت فایل‌ها شروع کنید. سپس کاربران و گروه‌ها، مالکیت و مجوزها، نصب بسته‌ها، مدیریت پردازش‌ها و سرویس‌ها و خواندن گزارش‌های سیستم را یاد بگیرید.
تنظیم IP و مسیرها، اتصال با SSH، زمان‌بندی کارها، مدیریت دیسک، فایل‌سیستم و اتصال خودکار آن‌ها هنگام راه‌اندازی سیستم را تمرین کنید. بعد از تسلط بر این مباحث، به سراغ LVM، RAID نرم‌افزاری و تهیه و بازیابی نسخه‌ی پشتیبان بروید.
توجه داشته باشید که نسخه مورد استفاده در مسابقات دبیان (Debian) می‌باشد
سرفصل‌های LPIC-1 برای شروع یادگیری مباحث پایه مناسب می‌باشد.
۵ مدیریت سیستم‌عامل ویندوز کلاینت و سرور
ابتدا نصب ویندوز سرور، تنظیم شبکه، مدیریت کاربران محلی، سرویس‌ها، دیسک‌ها و مجوزهای فایل را یاد بگیرید. سپس یک محیط دامنه بسازید و با مفاهیم Active Directory مانند Domain، Domain Controller، OU، کاربر و گروه آشنا شوید.
عضویت کلاینت‌ها در دامنه، اعمال Group Policy و مدیریت DNS و DHCP را تمرین کنید. بررسی Event Viewer و ابزارهای مدیریتی را هم یاد بگیرید تا بتوانید علت مشکلات ورود کاربران یا اعمال نشدن تنظیمات را پیدا کنید.
۶ یادگیری مسیریابی و سوییچینگ سیسکو
پس از مبانی شبکه، پیکربندی تجهیزات Cisco را شروع کنید. تنظیمات اولیه، مدیریت امن با SSH، VLAN، Trunk، ارتباط میان VLANها، STP، EtherChannel، مسیریابی ثابت، NAT و ACL را یاد بگیرید.
سپس سراغ مسیریابی پویا با OSPF و EIGRP، مبانی و کاربرد BGP، انتقال مسیر میان پروتکل‌ها و کنترل مسیرها بروید. افزونگی با روش‌هایی مانند HSRP و اتصال شعب با VPN را نیز در سناریوهای بزرگ‌تر تمرین کنید. مباحث IPv6 را همراه همین تمرین‌ها ادامه دهید.
برای مباحث پایه از سرفصل‌های CCNA و برای مباحث پیشرفته‌ترِ مرتبط با پروژه از ENARSI کمک بگیرید. گذراندن این مباحث به‌تنهایی تمام نیازهای مسابقه را پوشش نمی‌دهد.
۷ راه‌اندازی سرویس‌های سازمانی
در این مرحله، آموخته‌های لینوکس و ویندوز را برای ارائه‌ی سرویس به کاربران به کار بگیرید. ابتدا DNS، DHCP، تنظیم زمان، وب و اشتراک فایل را کامل‌تر تمرین کنید. سپس به سراغ احراز هویت مرکزی، ایمیل، گواهی دیجیتال و دسترسی از راه دور بروید.
در لینوکس، سرویس‌هایی مانند BIND، Apache یا Nginx، OpenLDAP، Postfix، Dovecot و NFS را بر اساس نیاز پروژه بخوانید. در ویندوز نیز IIS، AD CS، مدیریت منابع فایل و ذخیره‌سازی مانند iSCSI را دنبال کنید. بعد از تسلط اولیه، مفاهیم Cluster و Failover را تمرین کنید.
در این مرحله لازم نیست همه‌ی سرویس‌ها را یک‌باره یاد بگیرید. هر سرویس را ابتدا جداگانه راه‌اندازی کنید و بعد آن را به محیط قبلی اضافه کنید.
۸ تکمیل مهارت‌های امنیت، پایش و پشتیبان‌گیری
از مراحل ابتدایی، دسترسی‌ها و ارتباطات را ایمن تنظیم کنید؛ در این مرحله، این مباحث را کامل‌تر دنبال کنید. فایروال، ACL، محدودسازی دسترسی مدیریتی، VPN، گواهی دیجیتال و ارتباط رمزگذاری‌شده را در پروژه‌های خود به کار بگیرید.
همچنین یاد بگیرید وضعیت سیستم‌ها را پایش کنید و گزارش‌ها را در یک محل جمع‌آوری کنید. برای نزدیک شدن به نمونه‌پروژه‌ی لینوکس جهانی، کار با Docker، اجرای Prometheus و Grafana و نمایش وضعیت سرورها را تمرین کنید.
تهیه‌ی نسخه‌ی پشتیبان و بازیابی فایل‌ها و تنظیمات را هم تمرین کنید. RAID و Snapshot به‌تنهایی جایگزین نسخه‌ی پشتیبان نیستند.
۹ یادگیری اسکریپت‌نویسی و Git
اسکریپت‌نویسی را از کارهای ساده‌ای شروع کنید که پیش‌تر به‌صورت دستی انجام داده‌اید. در Bash و PowerShell، متغیرها، شرط‌ها، حلقه‌ها، توابع، کار با فایل‌ها و مدیریت خطا را یاد بگیرید.
بعد، خواندن اطلاعات از فایل، ساخت گروهی کاربران، بررسی سرویس‌ها و تولید گزارش را تمرین کنید. هم‌زمان، کارهای پایه‌ی Git مانند ثبت تغییرات، مشاهده‌ی تفاوت نسخه‌ها و بازگشت به نسخه‌ی قبلی را یاد بگیرید.
برای شروع PowerShell می‌توانید از مسیر آموزش مقدماتی Microsoft Learn استفاده کنید.
۱۰ خودکارسازی با Ansible
پس از اینکه پیکربندی دستی سیستم‌ها را فهمیدید، Ansible را یاد بگیرید. از YAML، Inventory، اتصال به سیستم‌ها و نوشتن Playbook شروع کنید. سپس متغیرها، Templateها، Handlerها، Roleها و مدیریت اطلاعات حساس با Vault را تمرین کنید.
یاد بگیرید چگونه تنظیمات چند سیستم را هماهنگ نگه دارید و نتیجه‌ی اجرا را بررسی کنید. اجرای دوباره‌ی یک Playbook باید رفتار قابل‌پیش‌بینی داشته باشد و تغییرات ناخواسته ایجاد نکند.
راهنمای رسمی شروع Ansible، منبع مناسبی برای این مرحله است.
۱۱ تمرین عیب‌یابی و اجرای پروژه‌های ترکیبی
عیب‌یابی را از همان مراحل اول تمرین کنید و در این مرحله، آن را به سناریوهای ترکیبی گسترش دهید. ابتدا مشکل را دقیق تعریف کنید، اطلاعات جمع کنید، علت‌های احتمالی را بررسی کنید و هر بار فقط یک تغییر مشخص بدهید.
از ابزارهایی مانند Wireshark، tcpdump، ابزارهای بررسی DNS و فرمان‌های نمایش وضعیت تجهیزات استفاده کنید. علت مشکل، شواهد و راهکار خود را بنویسید تا مشخص باشد چگونه به نتیجه رسیده‌اید.
در کنار این تمرین‌ها، پروژه‌های هر ماژول را اجرا کنید. مستقل بودن ماژول‌های مسابقه را در نظر بگیرید و برای هرکدام محیط تمرینی متناسب با صورت پروژه بسازید.
۱۲ آمادگی نهایی برای مسابقه
ابتدا نمونه‌پروژه‌ها را بدون محدودیت زمانی انجام دهید و موضوعاتی را که بلد نیستید، یاد بگیرید. سپس پروژه را از یک محیط اولیه‌ی مشخص دوباره اجرا کنید و برای آن زمان تعیین کنید.
پیش از شروع، نیازمندی‌ها و وابستگی کارها را مشخص کنید. هنگام اجرا، برای بررسی نتیجه وقت بگذارید و در پایان، عملکرد خود را با صورت پروژه و طرح نمره‌دهی بسنجید. بخش‌های ناقص، اشتباه‌های تکراری و کارهای زمان‌بر را یادداشت کنید و تمرین بعدی را بر اساس آن‌ها بچینید.
تمرین نهایی: یک ماژول کامل را در زمان تعیین‌شده‌ی همان آزمون اجرا کنید. سپس بدون تکیه بر تنظیماتی که انجام داده‌اید، از سمت کاربر یا با آزمون‌های مشخص بررسی کنید چه نیازمندی‌هایی واقعاً برآورده شده‌اند.
در تمام این مسیر، خواندن انگلیسی فنی را هم تمرین کنید؛ پیام‌های خطا، راهنمای فرمان‌ها و مستندات ابزارها بخشی از کار روزمره‌ی شما خواهند بود. نسخه‌ی سیستم‌عامل‌ها، ابزارها و جزئیات موردنیاز مسابقه را نیز با اسناد همان دوره تطبیق دهید. هدف این مسیر، رسیدن به توانایی اجرای یک سناریوی تازه است؛ بنابراین پس از حل هر پروژه، با تغییر نیازمندی‌ها دوباره آن را تمرین کنید.
ایران در این رشته
تیم ملی مهارت ایران تاکنون ۱۲ بار در این رشته در رقابت‌های جهانی حضور داشته و کارنامه‌ای قابل‌توجه از خود به جا گذاشته است؛ از جمله مدال نقره کازان ۲۰۱۹، مدال برنز لندن ۲۰۱۱ و هشت مدالیون افتخار.
در سطح آسیا نیز ایران در مسابقات مهارت آسیایی ابوظبی ۲۰۲۳ موفق به کسب یک مدالیون افتخار در این رشته شد نتیجه‌ای که تداوم حضور و توانمندی ایران در عرصه بین‌المللی را نشان می‌دهد.
پرسش‌های متداول
مسیر شرکت در این رشته چیست؟
ثبت‌نام رسمی فقط در سامانه سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای انجام می‌شود. بعد از ثبت‌نام، مرحله مقدماتی، مرحله کشوری، اردوهای انتخابی و در صورت انتخاب شدن، مسابقات جهانی پیش روست. باشگاه مهارت مسیر آمادگی و محتوای رشته را در اختیارتان می‌گذارد؛ جایگزین ثبت‌نام رسمی نیست.
محدودیت سنی این رشته چقدر است؟
طبق شرح فنی جهانی، شرکت‌کننده در سال برگزاری مسابقه نباید بیش از ۲۲ سال داشته باشد. برای مرحله ملی، شرایط سنی همان دوره را در اطلاعیه رسمی دفتر مسابقات بررسی کنید.
مسابقه انفرادی است یا تیمی؟
این رشته تک‌نفره است. یک شرکت‌کننده مسئول تمام محیط است و باید بتواند لینوکس، ویندوز، شبکه و عیب‌یابی را خودش جمع کند.
آزمون تئوری است یا عملی؟
عملی است. دانش از روی کار سنجیده می‌شود، نه با آزمون جداگانه حفظیات. باید سرویس را بالا بیاورید، شبکه را بچینید و اگر چیزی خراب شد، درستش کنید.
چند ماژول دارد و به هم وابسته‌اند؟
چهار ماژول مستقل: لینوکس، مایکروسافت، شبکه‌های انتقال داده و عیب‌یابی. هر ماژول پروژه جدا است و به نتیجه روز قبل وصل نیست. منابع هر ماژول هم از قبل محدود شده است.
این رشته به چه شغلی در بازار کار نزدیک است؟
نزدیک‌ترین عنوان‌ها مدیر سیستم‌ها و شبکه و تکنسین شبکه فاوا است. شرح فنی به O*NET، ESCO و رده ILO 3513 ارجاع داده است. مهارت‌هایی که می‌آموزید همان کار روز ادمین شبکه در سازمان‌ها است.
اگر حس می‌کنم این رشته مناسب من است، از کجا شروع کنم؟
اگر تازه شروع کرده‌اید، ابتدا مبانی شبکه را یاد بگیرید. سپس سراغ سیسکو، لینوکس و ویندوز سرور بروید و به‌تدریج اسکریپت‌نویسی و خودکارسازی را به تمرین‌هایتان اضافه کنید. دوره‌ها و مسیرهای زیر می‌توانند راهنمای شما باشند:
- مبانی شبکه: با دوره‌ی Cisco Networking Basics شروع کنید تا با ارتباط دستگاه‌ها، آدرس‌دهی IP و مفاهیم اولیه‌ی شبکه آشنا شوید.
- سیسکو: ابتدا CCNA را دنبال کنید. سپس برای مباحث پیشرفته‌تر مانند مسیریابی، افزونگی، VPN و عیب‌یابی، بخش‌های مرتبط از CCNP Enterprise شامل ENCOR و ENARSI را بخوانید.
- لینوکس: اگر تجربه‌ای ندارید، از Linux Essentials شروع کنید و سپس LPIC-1 و LPIC-2 را ادامه دهید. این مسیر، مبانی مدیریت لینوکس و سرویس‌های شبکه را پوشش می‌دهد.
- مایکروسافت: دوره‌های مدیریت ویندوز سرور و مسیر Windows Server Hybrid Administrator را دنبال کنید. روی Active Directory، Group Policy، DNS، DHCP، اشتراک فایل، IIS، گواهی دیجیتال و Failover Clustering تمرکز کنید.
- اسکریپت‌نویسی: Bash Scripting را برای لینوکس و PowerShell را برای ویندوز یاد بگیرید تا بتوانید کارهای مدیریتی و تکراری را خودکار کنید.
- خودکارسازی: پس از آشنایی با مدیریت سیستم‌ها، آموزش مقدماتی Ansible و سپس مباحث Red Hat Automation with Ansible را دنبال کنید. استفاده از Ansible برای تجهیزات شبکه را هم در تمرین‌ها بگنجانید.
- ابزارهای تکمیلی: کار با Git برای مدیریت تغییرات، Docker برای اجرای سرویس‌های کانتینری و Wireshark برای بررسی ترافیک شبکه را یاد بگیرید.
لازم نیست همه‌ی دوره‌ها را تمام کنید و بعد سراغ پروژه بروید. از همان مراحل ابتدایی، هر مبحث را در محیط آزمایشگاهی تمرین کنید و با افزایش مهارت، بخش‌هایی از نمونه‌پروژه‌های مسابقات را انجام دهید. امنیت و عیب‌یابی را هم همراه هر موضوع پیش ببرید.
دریافت مدرک این دوره‌ها شرط شرکت در مسابقه نیست؛ مهم، توانایی استفاده از آموخته‌ها در پروژه است. برای آمادگی نهایی، نمونه‌پروژه‌های هر ماژول را با زمان مشخص اجرا کنید و نتیجه‌ی کارتان را با خواسته‌های پروژه و طرح نمره‌دهی بسنجید.
می‌توانید نماینده ایران روی صحنه جهانی باشید. این فقط یک مسابقه نیست؛ مسیری است که مهارت چندساله را فشرده و قابل‌سنجش می‌کند. اگر آماده‌اید وارد یکی از تخصصی‌ترین حوزه‌های فاوا شوید، از راهنمای شروع رشته شبکه آغاز کنید.
