محتوای تخصصی این صفحه بر پایه استاندارد شغلی جهانی الکترونیک برای مسابقات WorldSkills شانگهای ۲۰۲۶ تدوین شده است. این استاندارد، دانش، مهارت و توانمندی‌های مورد انتظار از یک تکنسین الکترونیک را مطابق رویه‌های حرفه‌ای بین‌المللی تعریف می‌کند.
معرفی رشته
تکنسین الکترونیک در طراحی، توسعه، نمونه‌سازی، آزمون، تنظیم، نگهداری و تعمیر مدارها و سامانه‌های الکترونیکی نقش دارد. محیط فعالیت او می‌تواند آزمایشگاه، کارگاه، خط تولید یا واحد تحقیق‌وتوسعه باشد؛ جایی که باید نظریه‌های برق و الکترونیک را به یک راهکار عملی، ایمن و قابل اتکا تبدیل کند.
دامنه کار از خواندن نقشه و انتخاب قطعه تا طراحی شماتیک و برد مدار چاپی، مونتاژ، برنامه‌نویسی سامانه‌های نهفته، اندازه‌گیری سیگنال‌ها، عیب‌یابی و تهیه گزارش فنی را در بر می‌گیرد. تکنسین ممکن است عضوی از یک تیم مهندسی باشد یا مسئولیت یک پروژه مشخص را به‌صورت مستقل بر عهده بگیرد؛ در هر دو حالت، دقت، قابلیت ردیابی نتایج و انطباق با استانداردهای صنعتی ضروری است.
این رشته برای چه افرادی مناسب است؟
الکترونیک برای افرادی مناسب است که از تحلیل رفتار مدار، ساخت نمونه واقعی و پیدا کردن علت خطا لذت می‌برند. موفقیت در این رشته به ذهن تحلیلی، تمرکز بالا، هماهنگی دست و چشم و توانایی پیگیری منظم یک مسئله از طراحی تا آزمون نیاز دارد.
علاقه به فیزیک و ریاضی، کنجکاوی درباره عملکرد تجهیزات، صبر در اندازه‌گیری و عیب‌یابی، رعایت دقیق ایمنی و حفاظت الکترواستاتیکی و آمادگی برای یادگیری مستمر از ویژگی‌های مهم یک رقابت‌کننده توانمند است. توانایی مستندسازی و توضیح روشن تصمیم‌های فنی نیز به اندازه مهارت مونتاژ و برنامه‌نویسی اهمیت دارد.
آینده شغلی این رشته
مهارت‌های این رشته مسیر ورود به نقش‌هایی مانند تکنسین طراحی و آزمون الکترونیک، مونتاژکار و تعمیرکار بردهای مدار چاپی، تکنسین تحقیق‌وتوسعه، کارشناس کنترل کیفیت، تکنسین تجهیزات آزمایشگاهی و توسعه‌دهنده سامانه‌های نهفته را فراهم می‌کند.
این توانمندی‌ها در صنایع تولید تجهیزات الکترونیکی، اتوماسیون و کنترل صنعتی، مخابرات، ابزار دقیق، تجهیزات پزشکی، خودرو، انرژی، رباتیک و محصولات هوشمند کاربرد دارند. با افزایش تجربه، امکان پیشرفت به سمت طراحی سخت‌افزار، مهندسی آزمون، توسعه محصول، سرپرستی تولید یا راه‌اندازی خدمات تخصصی تعمیر و نمونه‌سازی وجود دارد.
مباحث رشته در مسابقات جهانی مهارت
مباحث در WorldSkills Shanghai 2026
رشته‌ی الکترونیک در مسابقات جهانی مهارت، شامل ۵ مبحث اصلی است. در ادامه می‌توانید با هر کدام از مباحث بیشتر آشنا شوید.
طراحی و توسعه سخت‌افزار
در این بخش، به رقابت‌کننده شرح یک پروژه و چند Task داده می‌شود. او باید با توجه به نیاز هر Task، مدار مناسب را طراحی کند؛ مثلاً برای یک ورودی سنسور، تقویت‌کنندهٔ ابزار دقیق را انتخاب و رسم کند، محاسبات لازم را انجام دهد، قطعات مناسب را از BOM بردارد و در LTspice مدار را شبیه‌سازی کند تا عملکردش را نشان دهد.
نرم افزار های مورد نیاز در این ایتم: LTspice
مهارت های مورد نیاز: شناخت انواع مدارهای آنالوگ و دیجیتال، دیتاشیت خوانی، انجام محاسبات مقادیر قطعات، کار با نرم افزار LTspice به صورت حرفه‌ای.
طراحی برد مدار چاپی (PCB)
در این آیتم، شماتیکِ صحیح مداری که در مرحلهٔ قبل طراحی شده بود در اختیار رقابت‌کننده قرار می‌گیرد (البته بدون ۱ یا ۲ قطعه). رقابت‌کننده موظف است در زمان معینی، کتابخانهٔ کاملِ (Symbol و Footprint) آن قطعات را طراحی کند، سپس PCB مدار را بر اساس استانداردهای صنعتی و اصول طراحی پیاده‌سازی کرده و در نهایت خروجی‌های ساخت (Gerber و تولیدات لازم) را تهیه کند.
نرم افزار های مورد نیاز این ایتم: Autodesk Fusion 360(offline)
مهارت های مورد نیاز در این ایتم: کار با نرم‌افزار ذکر شده، آشنایی با اصول و استاندارد های طراحی PCB و تولید آن.
برنامه‌نویسی STM32) C)
در این آیتم، یک برد یا پروژهٔ آماده در اختیار رقابت‌کننده قرار می‌گیرد تا برنامه‌های بخش‌های مختلف (Units) را تکمیل کند. این کار معمولاً دو قسمت دارد: درایورنویسی برای سنسورها و ماژول‌ها، و بخش Application (پیاده‌سازی منطق اصلی و رویهٔ اجراییِ هدف‌مند سیستم).
نرم افزار های مورد نیاز این مبحث: Cube IDE, Cube Programmer
مهارت های مورد نیاز در این مبحث: آشنایی با زبان C، آشنایی با میکروکنترلر ها و نحوه کار آنها، آشنایی با STM32 و Peripheral ها مختلف آن، آشنایی با Debug سیستم های Embedded، آشنایی با انواع پروتکل های ارتباطی (SPI, UART ...).
عیب‌یابی و اصلاح
در این آیتم، یک برد الکترونیکی معیوب با حدود ۵ تا ۱۰ خطا در اختیار رقابت‌کننده قرار می‌گیرد. او موظف است با استفاده از دانش و ابزارهای تست خود، تمامی خطاها را شناسایی و برطرف کند. در نهایت، باید با ثبت اسناد و یادداشت‌برداری، مقادیر و سیگنال‌های صحیح (ولتاژها و شکل موج های درخواستی) را استخراج کند و مستند سازد.
مهارت های مورد نیاز: کار با ابزار های رومیزی مانند(اسیلوسکوپ، فانکشن ژنراتور)، دانش عیب‌یابی و ترفندهای آن، مستندسازی صحیح عیب‌ها.
مونتاژ و راه‌اندازی
این آیتم به آیتم دوم (طراحی PCB) وابسته است؛ در اینجا کارشناسان رشته از رقابت‌کننده می‌پرسند که آیا می‌خواهند بردِ طراحی‌شده‌ی خودشان چاپ شود یا بردِ مرجع و استاندارد مسابقات چاپ گردد. در روز مونتاژ، نقشه‌ی برد در اختیار رقابت‌کننده قرار می‌گیرد و او باید در زمان محدود، قطعات را با رعایت استانداردهای مونتاژ لحیم کند.
نکتهٔ خیلی مهم و چالشی: برد چاپ‌شده دولایه و دارای سولدرماسک است، اما چاپ راهنما (Silkscreen) ندارد و (از همه مهمتر) متالیزه نیست؛ یعنی رقابت‌کننده باید خودش برای اتصال Viaها سیم رد کند و لحیم‌کاری انجام دهد! در نهایت نیز باید سیگنال‌ها و شکل‌موج‌های درخواستی را تست و مستندسازی کند.
مهارت های مورد نیاز: توانایی مونتاژ کردن در زمان محدود، مونتاژ بر اساس استانداردها، مستند سازی شکل موج‌ها.
مسیر شرکت و چارچوب ارزیابی
مسیر مسابقات
مسیر معمول حضور در مسابقات از ثبت‌نام رسمی آغاز می‌شود و با عبور از مراحل مقدماتی، کشوری و اردوهای انتخابی تا تیم ملی ادامه پیدا می‌کند.
- ۱ ثبت‌نام سامانه رسمی سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای
- ۲ مرحله مقدماتی ارزیابی شهرستانی یا استانی
- ۳ مرحله کشوری المپیاد ملی مهارت
- ۴ اردوهای انتخابی آمادگی و انتخاب تیم ملی
- ۵ مسابقات جهانی WorldSkills
امتیاز هر آیتم در مسابقات جهانی مهارت شانگهای 2026 (Marking Scheme):
این جدول ساختار مسابقات جهانی شانگهای ۲۰۲۶ را نشان می‌دهد، لزومی ندارد که این بارم‌بندی در مراحل کشوری و استانی و شهرستانی استفاده شود.
| بخش | محور شایستگی | سهم نسبی |
|---|---|---|
| ۱ | طراحی و توسعه سخت افزار | ۱۴.۵٪ |
| ۲ | طراحی برد مدار چاپی (PCB) | ۱۶٪ |
| ۳ | توسعه سیستم های نهفته | ۳۰٪ |
| ۴ | عیب یابی و اصلاح | ۲۰٪ |
| ۵ | مونتاژ و راه‌اندازی | ۱۹.۵٪ |
پروژه آزمون و طرح امتیازدهی باید این شایستگی‌ها را تا حد امکان پوشش دهند. مطابق WSOS، در توزیع عملی امتیازها حداکثر پنج درصد تغییر مجاز است؛ مشروط بر اینکه وزن کلی استاندارد مخدوش نشود. جزئیات اجرایی هر دوره را باید از شرح فنی و اطلاعیه رسمی همان دوره بررسی کرد.
مسیر پیشنهادی آمادگی
یادگیری الکترونیک باید پروژه‌محور باشد. در هر مرحله، محاسبه نظری را با ساخت، اندازه‌گیری و ثبت نتایج همراه کنید و به‌تدریج پروژه‌هایی را انجام دهید که چند مبحث را هم‌زمان درگیر می‌کنند.
۱ مبانی برق و الکترونیک (پایه و تئوری)
یادگیری قوانین مداری (اهم، کیرشهف)، تحلیل مدارهای DC و AC، شناخت دیود، ترانزیستور، سلف، خازن و مفاهیم پایه‌ای مانند فیلترها و پاسخ فرکانسی به عنوان زبان مشترک هر مهندس الکترونیک.
۲ قطعه‌شناسی و ابزارآلات آزمایشگاهی
آشنایی دقیق با قطعات الکترونیکی (Through-Hole و SMD)، پکیج‌ها، خواندن پارت‌نامبرها و تسلط کامل بر کار با تجهیزات اندازه‌گیری و کارگاهی مانند مولتی‌متر، اسیلوسکوپ، منبع تغذیه و هویه/هیتر.
۳ مهارت‌های عملی مونتاژ و دمونتاژ (Soldering & Rework)
تسلط بر اصول استاندارد لحیم‌کاری دستی قطعات DIP و SMD، آی‌سی‌های پایه-تخت (QFP) و ریزپکیج‌ها، به همراه تمرین سیم‌کشی دستی Viaها در بردهای غیرمتالیزه.
۴ طراحی سخت‌افزار، آنالوگ و محاسبات مهندسی
مطالعه عمیق مدارهای کاربردی (تقویت‌کننده‌های ابزار دقیق، فیلترها، مدارات مقایسه‌کننده و ناظرهای تغذیه)، انجام محاسبات تئوریکِ مقادیر و اعتبارسنجی مدارهای طراحی‌شده در نرم‌افزار LTspice.
۵ طراحی PCB با نرم‌افزار (Autodesk Fusion)
یادگیری اصول شماتیک‌نویسی، طراحی کتابخانه قطعات (Symbol/Footprint)، رعایت اصول EMC/EMI، قوانین طراحی (DRC) و استخراج فایل‌های تولیدی (Gerber).
۶ برنامه‌نویسی میکروکنترلرها (C و STM32)
یادگیری برنامه‌نویسی به زبان C، تسلط بر معماری ARM Cortex-M و کار با میکروکنترلرهای STM32 (پیکربندی رجیسترها یا استفاده از HAL) برای راه‌اندازی واحدها و سنسورهای مختلف.
۷ عیب‌یابی و تعمیرات سیستم‌های الکترونیکی (Troubleshooting)
تقویت مهارت تفکر منطقی و استنتاجی برای ردیابی خطاها روی بردهای معیوب، تحلیل ولتاژها، بررسی فرم‌موج‌ها با اسیلوسکوپ و رفع خرابی‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری.
۸ طراحی و اجرای پروژه‌های جامع (از صفر تا صد)
پیاده‌سازی پروژه‌های واقعی (مانند همین سیستم‌های لاگر، کنترل صنعتی یا مانیتورینگ) که شامل طراحی مدار، شبیه‌سازی، کشیدن PCB، برنامه‌نویسی و تست نهایی است تا تمامی مهارت‌ها با هم ترکیب شوند.
مسیر مسابقات را بشناس، منابع رشته را بررسی کن و تمرین را با یک پروژه عملی شروع کن.
پرسش‌های پرتکرار
آیا برای شرکت در مسابقات باید کل قطعات و مدارها را از حفظ باشیم؟
خیر. مسابقه بر اساس حفظ کردن نیست، بلکه بر اساس «توانایی تحلیل، محاسبات مهندسی و حل مسئله» است. مستندات فنی و دیتاشیت قطعات در طول مسابقه در اختیار شما قرار می‌گیرد و باید بتوانید از آنها استفاده کنید.
در بخش طراحی سخت‌افزار، مدارها معمولاً مربوط به چه حوزه‌هایی هستند؟
بیشتر روی مدارهای کاربردی و صنعتی تمرکز دارد؛ مثل تقویت‌کننده‌های ابزار دقیق (Instrumentation Amplifiers)، فیلترهای فعال و غیرفعال، مدارهای تغذیه و رگولاتورها، سنسورهای صنعتی و مدارهای مبدل سیگنال.
آیا فقط نرم‌افزار شبیه‌سازی مشخصی در مسابقه مجاز است؟
بله، معمولاً برای شبیه‌سازی و اعتبارسنجی مدارهای آنالوگ و دیجیتال در بخش طراحی سخت‌افزار، از نرم‌افزار LTspice استفاده می‌شود و باید بتوانید نتایج (مثل پاسخ فرکانسی یا گذرا) را استخراج کنید.
برای طراحی PCB در مسابقه از چه نرم‌افزاری استفاده می‌شود؟
نرم‌افزار استاندارد بستگی به دوره مسابقه دارد، اما در دوره‌های اخیر Autodesk Fusion یا Eagle به عنوان ابزار طراحی PCB و ساخت کتابخانه قطعات استفاده می‌شود.
آیا بردهایی که در مسابقه مونتاژ می‌کنیم متالیزه هستند؟
لزوماً خیر! این یکی از چالش‌های جذاب مسابقه است؛ بردهای مونتاژ معمولاً دولایه و دارای سولدرماسک هستند، اما چاپ راهنما (Silkscreen) ندارند و از همه مهمتر متالیزه نیستند؛ یعنی برای اتصال Viaها باید خودتان سیم رد کنید و لحیم‌کاری انجام دهید.
در بخش برنامه‌نویسی (STM32)، زبان و فریم‌ورک خاصی مد نظر است؟
زبان اصلی C است و کار با میکروکنترلرهای STM32 (معمولاً با استفاده از کتابخانه‌های HAL یا رجیستری) سنجیده می‌شود. شما باید بتوانید درایور سنسورها را بنویسید و منطق برنامه (Application) را تکمیل کنید.
آیا در بخش عیب‌یابی، نقشه مدار (Schematic) را به ما می‌دهند؟
بله، نقشه‌های مدار داده می‌شود، اما روی برد واقعی حدود ۵ تا ۱۰ خطای سخت‌افزاری (مثل قطعی اتصال، قطعه معیوب، اتصال کوتاه یا لحیم سرد) تعبیه شده است که باید با اسیلوسکوپ و مولتی‌متر آنها را پیدا و رفع کنید.
آیا در بخش مونتاژ باید از بردی که خودمان طراحی کرده‌ایم استفاده کنیم یا برد مرجع؟
این یک انتخاب است! در روز مونتاژ از شما می‌پرسند که آیا می‌خواهید بردی که خودتان در آیتم طراحی PCB کشیده‌اید را مونتاژ کنید یا «برد مرجع و استاندارد» که طراحان مسابقه آماده کرده‌اند. (انتخاب برد خودتان ریسک‌پذیرتر است اما امتیاز دارد).
زمان‌بندی مسابقه چطور است؟ آیا کمبود وقت داریم؟
مدیریت زمان حیاتی‌ترین بخش مسابقه است. زمان برای هر آیتم کاملاً فشرده تعیین شده.
چه تجهیزاتی در میز کار مسابقه (Workstation) در اختیار ما قرار می‌گیرد؟
یک میز کار مجهز به منبع تغذیه DC، اسیلوسکوپ دیجیتال، مولتی‌متر دقیق، هویه و هیتر حرفه‌ای، ابزار لحیم‌کاری، پنس و کامپیوتر مجهز به نرم‌افزارهای تخصصی در اختیارتان گذاشته می‌شود.
آیا می‌توانیم از ابزار یا قطعات شخصی استفاده کنیم؟
خیر، تمام تجهیزات، ابزارآلات، قطعات و حتی لپ‌تاپ یا سیستم‌ها توسط کمیته برگزاری مسابقات تأمین می‌شود تا شرایط برای همه شرکت‌کنندگان کاملاً یکسان باشد.
آیا بخش مستندسازی (Documentation) نمره دارد؟
له! در تمام آیتم‌ها (به‌ویژه عیب‌یابی و مونتاژ)، باید ولتاژها، شکل‌موج‌ها، مقادیر سیگنال‌ها و مراحل کار را روی فرم‌های مخصوص یادداشت و مستند کنید. مستندسازی ناقص بخشی از نمره را کم می‌کند.
برای تمرین و آمادگی در بخش طراحی کتابخانه PCB (Library Creation) چه کار باید بکنیم؟
باید تسلط کامل داشته باشید تا بتوانید پکیج قطعاتی را که شماتیک آنها داده شده ولی در کتابخانه نرم‌افزار نیست (مثل یک کانکتور خاص یا آی‌سی خاص)، در زمان محدود با ابعاد دقیق (Footprint) از روی دیتاشیت طراحی کنید.
آیا خطا در یک آیتم (مثلاً طراحی PCB)، روی آیتم‌های بعدی تأثیر می‌گذارد؟
بله. مثلاً اگر در طراحی سخت‌افزار یا PCB اشتباهی بکنید، ممکن است در بخش مونتاژ یا تست عملکردی (Functional Test) همان برد دچار مشکل شود و امتیاز آن بخش‌ها را هم از دست بدهید. زنجیره مهارت‌ها به هم پیوسته است.
بزرگترین اشتباه یک شرکت‌کننده تازه‌کار در مسابقات چیست؟
شرکت‌کننده‌ها به خاطر گیر کردن روی یک باگ نرم‌افزاری یا اشکال کوچک در طراحی، زمان کل مسابقه را از دست می‌دهند. داشتن استراتژی «مدیریت زمان و عبور از موانع» کلید اصلی موفقیت است.
اگه سوالی داشتی که نتونستی جوابش رو پیدا کنی، سوالت رو بپرس!
افتخارات ایران در این رشته
ایران تاکنون ۹ بار در رشته‌ی الکترونیک مسابقات جهانی مهارت (WorldSkills) شرکت کرده است. نمایندگان کشورمان در این رقابت‌ها توانسته‌اند ۳ مدال افتخار (Medal for Excellence) کسب کنند.